H Βιέννη των Ελλήνων

Read in English

Έτυχε να ζήσω στη Βιέννη 2 φορές…Την πρώτη φορά ήμουν φοιτήτρια, την έζησα, μα δεν τη χόρτασα, για ένα ολόκληρο εξάμηνο. Τη δεύτερη φορά κατάφερα να μείνω λίγο περισσότερο, αλλά δυστυχώς το τέλος δεν άργησε και πάλι να έρθει, ακριβώς όπως γίνεται στα παραμύθια. Γιατί αυτό ακριβώς είναι η Βιέννη, ένα παραμύθι. Αυτό το είχα ακούσει πριν από το πρώτο μου ταξίδι. Εκείνο που δεν ήξερα είναι ότι η πρωτεύουσα της μουσικής έχει και μια νότα ελληνική. Αυτό το ανακάλυψα αργότερα, παρέα με τους χιλιάδες τουρίστες που την κατακλύζουν.

Ένας από τους πιο γνωστούς δρόμους της Βιέννης είναι η Griechengasse, η «Οδός των Ελλήνων». Bρίσκεται στο κέντρο της πόλης, λίγο πιο κάτω από το ναό του Αγίου Στεφάνου. Εκεί είναι χτισμένες όχι μία, αλλά δύο ελληνικές εκκλησίες, οι οποίες ουσιαστικά οριοθετούν την ελληνική συνοικία. Δεν είναι τυχαίο ότι οι περισσότεροι ξεναγοί ενσωματώνουν στο πρόγραμμα τους μια επίσκεψη στη συγκεκριμένη γειτονιά.
Έχοντας περπατήσει πολύ στην αυστριακή πρωτεύουσα, μπορώ αντικειμενικά να πω ότι η ελληνική συνοικία είναι μια από τις πιο όμορφες γειτονιές που μπορεί κανείς να συναντήσει εκεί. Οι ρίζες της βρίσκονται ήδη στις αρχές του 18ου αιώνα, όταν άρχισαν να καταφτάνουν οι πρώτοι Έλληνες. Η Βιέννη είχε αρχίσει τότε να εξελίσσεται σε μεγάλο οικονομικό κέντρο, χάρη στις συμφωνίες που συνάφθηκαν ανάμεσα στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και στους Αψβούργους. Η μετανάστευση των Ελλήνων, κυρίως εμπόρων από τη Μακεδονία, τη Θεσσαλία και τη Θράκη, αυξήθηκε ραγδαία μετά τα μέσα του 18ου αιώνα, χάρη στα προνόμια και τις διευκολύνσεις που τους δόθηκαν από τους αυτοκράτορες. Έστησαν τις επιχειρήσεις τους γύρω από τη σημερινή Griechengasse και πολύ γρήγορα έκαναν περιουσίες και ανήλθαν στην κοινωνική ιεραρχία, έχοντας ως κύριο σημείο συνάντησης τις δύο ορθόδοξες εκκλησίες. Στο παλιό νεκροταφείο της Βιέννης (St. Marxer) σώζεται ακόμα ολόκληρο τμήμα, αφιερωμένο στους επιφανείς Έλληνες της πόλης.

Αν ο δρόμος σας φέρει στη Βιέννη, μη λησμονήσετε να αποτίσετε ένα φόρο τιμής στη «δική μας» γειτονιά. Κατηφορίστε το δρόμο που περνάει μπροστά στον Άγιο Στέφανο (Rotenturmstrasse). Τρία στενά πιο κάτω, στο δεξί σας χέρι, θα βρείτε έναν στενό με το όνομα Fleischmarkt. Στο νούμερο 13, διαγώνια απέναντί σας, θα αντικρύσετε την εντυπωσιακή πρόσοψη της Αγίας Τριάδας. Χτίστηκε το 1858 σε βυζαντινό ύφος από τον Δανό αρχιτέκτονα Theophile Hansen, χάρη στη δωρεά του Βαρώνου Σίμωνος Σινά – μεγάλου ευεργέτη της χώρας που διέμενε στη Βιέννη. Στο συγκεκριμένο δίδυμο άλλωστε, ανάμεσα σε άλλα, χρωστάμε δύο από τα πιο μεγαλοπρεπή κτίρια της Ελλάδας : την Ακαδημία των Αθηνών (ονομάστηκε αρχικά Σιναία Ακαδημία) και το Εθνικό Αστεροσκοπείο (ξεκίνησε από τον πατέρα Γεώργιο Σινά). Προς τιμήν του Σίμωνος Σινά μάλιστα, ο υιός Johann Strauss συνέθεσε την περίφημη Πόλκα των Ελλήνων (Hellenen Polka), την οποία παρουσίασε στη διάρκεια ενός «Ελληνικού Χορού» στο Sinapalais (βρισκόταν στη γνωστή πλατεία Hoher Markt, αλλά καταστράφηκε ολοσχερώς το 1945).
Μπαίνοντας στην Αγία Τριάδα, θα εισέλθετε αρχικά στον επιβλητικό πρόναο, ενώ είναι σίγουρο ότι θα εντυπωσιαστείτε από τη μεγαλοπρέπεια και τις πλούσιες λεπτομέρειες του εσωτερικού του κυρίως Ναού. Αν είναι Κυριακή πρωί, θα πέσετε πάνω στην καθιερωμένη λειτουργία, ενώ τις καθημερινές νωρίς το απόγευμα πιθανόν να δείτε παιδιά να ανεβοκατεβαίνουν τα σκαλιά δεξιά σας. Πρόκειται για την Ελληνική Εθνική Σχολή Βιέννης που λειτουργεί στο δεύτερο όροφο του κτιρίου. Ιδρύθηκε το 1801, αποτελώντας το πιο παλιό ελληνικό σχολείο του παροικιακού Ελληνισμού στην Ευρώπη. Λειτουργεί τα απογεύματα, με μαθητές από όλες τις τάξεις (νηπιαγωγείο έως και λύκειο), προκειμένου τα μικρά Ελληνόπουλα να μάθουν τη γλώσσα, καθώς και την ιστορία της πατρίδας τους.

Βγαίνοντας από το Ναό, κατευθυνθείτε δεξιά προς τη μικρή καμάρα που ουσιαστικά ορίζει την αρχή της Griechengasse (Οδού Ελλήνων). Αφήστε το βλέμμα σας να χαθεί ψηλά, γύρω από τα κτίρια. Ίσως σκεφτείτε πως βρίσκεστε σε σκηνικό θεάτρου – το ίδιο άλλωστε πρέπει να σκέφτονται και οι λογής ξένοι τουρίστες που έρχονται επί τούτου να απολαύσουν τη γειτονιά. Στη δεξιά γωνία θα δείτε την επιγραφή Griechenbeisl (Ελληνική ταβέρνα). Πρόκειται για ένα από τα πιο παλιά αυστριακά εστιατόρια (1447), το οποίο λέγεται ότι αποτελούσε σημείο συνάντησης για την ελληνική ομογένεια. Αποκλείεται να σας περάσει απαρατήρητη η σιδερένια ταμπέλα πάνω από το εστιατόριο. Απεικονίζει τον Marx Augustin, ένα μουσικό του δρόμου, ο οποίος τραγουδούσε εδώ ήδη από το 1679. Το τραγούδι του “Oh du lieber Augustin” ανήκει στα πιο διάσημα βιεννέζικα τραγούδια.

Περνώντας μέσα από την καμάρα του δρόμου, θα αντικρύσετε δεξιά στο βάθος την πρώτη ελληνική εκκλησία της Βιέννης, τον Άγιο Γεώργιο, που χρονολογείται στο 1804. Αποτέλεσε την αφετηρία του νεοελληνικού διαφωτισμού – εδώ τέλεσαν τη θητεία τους γνωστές μορφές των γραμμάτων, όπως ο Άνθιμος Γαζής που εξέδωσε την εφημερίδα Ερμής ο Λόγιος – ενώ παράλληλα βοήθησε στην προετοιμασία για την επανάσταση του 1821. Αυτό θα το διαπιστώσετε εύκολα, φτάνοντας στο ναό που πρόσφατα ανακαινίστηκε πλήρως. Απέξω υπάρχει η εξής πινακίδα : «Οι Έλληνες της Βιέννης στο μεγάλο συμπατριώτη τους, Ρήγα Βελενστινλή Φεραίο για τα 200 χρόνια από τον μαρτυρικό θάνατο του». Η Βιέννη άλλωστε, όπως είναι γνωστό, αποτέλεσε για τον Ρήγα Φεραίο την έδρα για την επαναστατική του δράση.

Λίγο πριν φτάσετε στο τέλος του δρόμου, ρίξτε μια ματιά στο μεγάλο κτίριο που δεσπόζει στο αριστερό σας χέρι. Ονομάζεται Steyrerhof και πρόκειται για ένα από τα πιο παλιά κοσμικά κτίρια της πόλης – τμήματα του χρονολογούνται πίσω στον 13ο αιώνα. Πριν αφήσετε τη Griechengasse, ρίξτε μια ματιά πίσω σας, θα θελήσετε σίγουρα να αποτυπώσετε την πανέμορφη εικόνα στη φωτογραφική σας μηχανή. Συνεχίστε τη βόλτα σας, ακολουθώντας πάλι την Rotenturmstrasse, αυτή τη φορά με αντίθετη κατεύθυνση προς τα πάνω. Στη διασταύρωση με τη Fleischmarkt, εκεί όπου ξεκινήσατε, περάστε απέναντι και σταθείτε μπροστά στο κίτρινο κτίριο της γωνίας. Στην είσοδο δεσπόζει η δεύτερη προτομή του Ρήγα Φεραίου : «Όποιος ελεύθερα συλλογάται, συλλογάται καλά». Σε αυτό ακριβώς το κτίριο στεγαζόταν το τυπογραφείο των αδελφών Πούλιου, όπου ο Ρήγας Φεραίος το 1797 τύπωσε τα επαναστατικά του έργα (Χάρτα, Θούριος) σε χιλιάδες αντίτυπα, με σκοπό να βοηθήσει στην απελευθέρωση των βαλκανικών λαών.

Μπορεί η επίσκεψη στην ελληνική συνοικία να τελείωσε, δεν ισχύει όμως το ίδιο για τα ελληνικά στοιχεία που βρίσκει κανείς σε ολόκληρη την πόλη. Όχι πολύ μακριά, απέναντι από το περίφημο Stadtpark, στο ύψος που συναντάτε το άγαλμα του Franz Schubert, βρίσκεται το μεγαλοπρεπές Μέγαρο Δούμπα. Ο Νικόλαος Δούμπας, όπως και ο πατέρας του Στέργιος, υπήρξαν δύο ακόμα από τους μεγάλους ευεργέτες της χώρας που έζησαν και μεγαλούργησαν στη Βιέννη. Ο Νικόλαος Δούμπας, μέλος της αυστριακής βουλής, λάτρης των τεχνών, με πολλές τιμητικές διακρίσεις, έμεινε περισσότερο γνωστός για τη σύλληψη και υλοποίηση της ιδέας του ελληνοπρεπούς κτιρίου Musikverein (Φιλαρμονική), όπου κάθε Πρωτοχρονιά τελείται το κονσέρτο που παρακολουθεί ολόκληρος ο κόσμος. Αρχιτέκτονας και εδώ ήταν ο Theophile Hansen. Μάλιστα, προς τιμήν του Δούμπα, ο παράπλευρος δρόμος του Musikverein έχει πάρει το όνομά του – Dumpa Strasse, το ίδιο και μια αίθουσα εντός του κτιρίου.

Λέγεται ότι ο Johann Strauss στο σπίτι του Δούμπα εμπνεύστηκε το Γαλάζιο Δούναβη, το δεύτερο εθνικό ύμνο των Αυστριακών, ενώ ο Anton Krahl του έχει αφιερώσει το έργο Dumpa Marsch. Στον Δούμπα ακόμα οφείλεται το επίσης ελληνοπρεπές (και παρόμοιο σε σχέδιο με το Ζάππειο Μέγαρο) Αυστριακό Κοινοβούλιο, το οποίο επίσης φιλοτέχνησε ο Hansen. Βρίσκεται πάνω στη Ringstrasse, απέναντι ακριβώς από το ναό του Ηφαίστου στο Volksgarten και δε λείπει από καμία επίσκεψη. Μόλις φτάσετε μπροστά του, θα νομίσετε για μια στιγμή ότι βρίσκεστε στην Ελλάδα : θα θαυμάσετε το μεγαλείο του, θα δείτε το άγαλμα της Θεάς Αθηνάς (σε διαστάσεις ίδιες με εκείνο του Φειδία στην Ακρόπολη), καθώς και τις υπόλοιπες φιγούρες που αναπαριστούν αρχαία ελληνικά αγάλματα (όπως οι Καρυάτιδες στο πλάι του κτιρίου). Ο Δούμπας άλλωστε, παρόλο που δεν επισκέφτηκε ποτέ την Ελλάδα, δεν έπαψε να βοηθάει την πατρίδα του με κάθε τρόπο. Χαρακτηριστικό είναι ότι η ζωφόρος του Πανεπιστημίου Αθηνών (έργο του Carl Rahl) οφείλεται στη δωρεά της οικογένειάς του.

Στη Βιέννη επομένως δεν υπάρχει απλά μια ελληνική γειτονιά, αλλά ολόκληρη ιστορία μιας επιτυχημένης γενιάς Ελλήνων που απέδειξε για άλλη μια φορά ότι το ελληνικό πνεύμα θριαμβεύει στο εξωτερικό – χωρίς ποτέ να ξεχνάει και να βοηθάει την πατρίδα του με κάθε τρόπο. Δικό μας χρέος, της νέας γενιάς που φτάνει εδώ με όνειρα και ελπίδα, είναι να συνεχίσουμε το παράδειγμα τους.

I happened to live in Vienna twice … The first time I was a student, I lived there for a whole semester, but it wasn’t enough. The second time I managed to stay a little longer, but unfortunately the end came soon, just like in fairy tales. Because this is exactly what Vienna is, a fairy tale. I had heard this before my first trip. What I did not know is that the capital of music has a Greek note too. I discovered this later, along with the thousands of tourists who visit it all year long.

One of Vienna’s most famous streets is Griechengasse, the “Street of the Greeks”. It is right in the centre of the city, just below the church of St. Stephen. There you can find not one, but two Greek churches, which essentially define the Greek Quarter. No wonder that the guides include a visit to this neighbourhood in their tours.

Having walked around a lot in the Austrian capital, I can objectively say that the Greek Quarter is one of the most beautiful neighbourhoods that one can meet. Its roots go back to the early 18th century, when the first Greeks arrived. Vienna had then started to be a major economic centre, thanks to the agreements signed between the Ottoman Empire and the Hapsburgs. Greek immigrants, mainly merchants from Macedonia, Thessaly and Thrace, have increased rapidly since the middle of the 18th century, thanks to the privileges and facilities granted by the emperors. They set up their businesses around today’s “Griechengasse” and they quickly made big fortunes and rose in the social hierarchy, having as their main meeting point the two orthodox churches. In the old cemetery of Vienna (St. Marxer) there is still a whole section devoted to the famous Greeks of the city.

If you happen to be in Vienna, do not forget to pay a tribute to the Greek neighbourhood. Head down the road that passes in front of St Stephen (Rotenturmstrasse). Three blocks down, on your right hand, you will find a street named Fleischmarkt. At No.13, you will face the impressive façade of the Holy Trinity. It was built in Byzantine style in 1858 by the Danish architect Theophile Hansen, thanks to the donation of Baron Simon Sina – a great Greek benefactor who lived in Vienna. To these two people, among other things, we owe two of the most magnificent buildings in Greece: the Academy of Athens (initially named the Sina Academy) and the National Observatory (started by the father George Sina). In honour of Simon Sina, Johann Strauss the son composed the famous Hellenic Polka, which he presented during a “Greek Dance” at Sina Palais (which used to be in the well-known Hoher Markt Square but was completely destroyed in 1945). Entering the Holy Trinity, you will first enter the imposing pronaos, while you will certainly be impressed by the grandeur and the details of the main church’s interior. If it is a Sunday morning, you will have a taste of the morning mass, while early in the afternoon you may see children climb the stairs on your right. They attend the Greek National School of Vienna that operates on the second floor of the building. It was founded in 1801, being the oldest Greek school of the Hellenic community in Europe. It is open in the afternoons, with pupils across all classes (kindergarten to high school), so that young Greek children can learn the language, as well as the history of their homeland.

Getting out of the church, head right into the small arc that essentially sets the beginning of “Griechengasse”. Let your eyes aim high around the buildings. You may think you are on a theatre stage – exactly that must think also the foreign tourists who come here to enjoy the neighbourhood. On the right hand side you will see the sign Griechenbeisl (Greek tavern). It stands for one of the oldest Austrian restaurants (1447), which was said to be a meeting point for the Greek community. You should have a good look at the iron sign over the restaurant. It portrays Marx Augustin, a street musician, who had been singing there since 1679. His song “Oh du lieber Augustin” belongs to the most famous Viennese songs.

Passing through the arch of the street, you will face on your right the first Greek church in Vienna, Saint George, dating back to 1804. It was the starting point of modern Greek Enlightenment – famous intellectuals had acted here, such as Anthimos Gazis, who published the newspaper “Hermes the Logios” – while it helped in the preparation for the 1821 revolution. That one you will understand easily, when you reach the recently renovated church. There is the following sign: “The Greeks of Vienna to their great countryman, Rigas Velestinlis Feraios for the 200 years since his tormented death “. Vienna was for him the basis for his revolutionary action.

Shortly before you reach the end of the road, take a look at the large dominant building on your left hand. It is called the Steyrerhof and is one of the oldest secular buildings of the city – some of its parts date back to the 13th century. Before leaving Griechengasse, take a last look behind you, you will definitely want to capture the beautiful picture on your camera. Continue your walk, following the Rotenturmstrasse again, this time towards the opposite direction. At the intersection with Fleischmarkt, where you started, cross over and stand in front of the yellow building at the corner. At the entrance you will meet the second sculpture of Rigas Feraios: “Whoever freely thinks, thinks right”. This same building housed the printing house of the Poulios brothers, where in 1797 Rigas Feraios printed his revolutionary books (Charta, Thourios) in thousands copies, in order to help the liberation of the Balkan people. The visit to the Greek Quarter may be over, but the the Greek elements found throughout the city do not stop there. Not far away, right opposite the famous Stadtpark, exactly where the Franz Schubert’s statue stands, you can see the majestic Dumba Palace. Nikolaοs Dumbas and his father Stergios were two more of the great benefactors of Greece who lived in Vienna. Nikolaos Dumbas, a member of the Austrian Parliament, an art lover, with honorary distinctions, is most known for the conception and realization of the idea of the Greek Musikverein building (Philharmonic). This is the building which hosts the world famous New Year concert. Theophile Hansen was the architect here too. Indeed, in honor of Dumba, Musikverein’s side road has been named after him, Dumba Strasse. Likewise a room inside the building has his name.

It is said that Johann Strauss in the house of Dumba conceptualised the Blue Danube, the second national anthem of the Austrians, while Anton Krahl has dedicated his work to Dumba Marsch. To Dumba we also owe the Austrian Parliament (and similar in design with the Zappeion Megaron), which was also created by Hansen. It is located on Ringstrasse, directly opposite of the Temple of Hephaestus in Volksgarten and must also be included in every tour. As soon as you get in front of it, you will think for a moment that you are in Greece: you will admire its greatnees, you will see the statue of the Goddess Athena (in the same dimensions as these of the one by Pheidias in Acropolis), as well as the other figures representing ancient Greek Sculptures (such as the Caryatis on the side of the building). Dumbas, though never having visited Greece, did not cease to help his homeland in any way. One should know that the frieze of the University of Athens (Carl Rahl’s piece) is due to his family’s donation.

In Vienna, therefore, you do not find just a Greek neighbourhood, but a whole story of a successful generation of Greeks who back then proved once again that the Greek spirit excels abroad – at the same time never forgetting and helping its homeland in every way. Our own debt, that of the new generation that leaves Greece with dreams and hope, is to follow their great example.

Διαβάστε στα Ελληνικά

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s